Ο διαβήτης είναι η σημαντική μεταβολική νόσος του 21ου αιώνα (Άρθρο του Α. Μελιδώνη)

ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΕΛΙΔΩΝΗΣ

Συντονιστής Διευθυντής Α’ Παθολογικής Κλινικής & Διαβητολογικού Κέντρου Τζανείου Νοσοκομείου
Πρόεδρος Ελληνικού Κολλεγίου Μεταβολικών Νοσημάτων (Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν.)

 

Ο σακχαρώδης διαβήτης είναι πραγματικά η σοβαρότερη μεταβολική νόσος της σημερινής εποχής.  Μια νόσος με ιδιαίτερα αυξημένη συχνότητα παγκόσμια (420 εκατομμύρια τα άτομα με διαβήτη σήμερα με πρόβλεψη αύξησης του αριθμού τους κατά 60% μέχρι το 2025!!!) αλλά και μία νόσος που συνοδεύεται με καταιγίδα χρόνιων επιπλοκών:  Ο ρυθμισμένος βεβαίως διαβήτης αποτρέπει τον κίνδυνο των επιπλοκών και ρυθμισμένος διαβήτης σημαίνει σάκχαρα νηστείας < 120mg%, μεταγευματικά σάκχαρα <150mg% και γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) < 7%.

Τι είναι ο διαβήτης;

Είναι μία μεταβολική νόσος, μία νόσος που χαρακτηρίζεται από διαταραχές στον μεταβολισμό της γλυκόζης (του σακχάρου δηλαδή) με συνέπεια αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα δηλαδή υπεργλυκαιμία.  Υπεύθυνη ορμόνη για τον μεταβολισμό της γλυκόζης στον οργανισμό είναι η ινσουλίνη.  Στο διαβήτη έχουμε είτε διαταραχή στην έκκριση της ινσουλίνης από το πάγκρεας, είτε διαταραχή στη δράση της ινσουλίνης στους ιστούς, είτε και τα δύο.  Ακραία εκδοχή της διαταραχής έκκρισης ινσουλίνης είναι ο διαβήτης τύπου Ι με ολοσχερή έλλειψη ινσουλίνης, ενώ ο διαβήτης τύπου ΙΙ (το 90% του διαβήτη) χαρακτηρίζεται κυρίως από την διαταραχή στη δράση της ινσουλίνης (ινσουλινοαντίσταση).

Γιαατί ο διαβήτης είναι τόσο σημαντικό πρόβλημα υγείας; Ποιά τα στοιχεία;

Δεδομένα από αμερικανικές μελέτες δείχνουν ότι ο γνωστός διαβήτης στις ΗΠΑ είναι περίπου στο 8,5%, ο μη γνωστός διαβήτης εκτιμάται ότι είναι στο 3,5% ενώ ο προδιαβήτης αγγίζει το 36%. Δηλαδή μιλάμε για ένα σύνολο του πληθυσμού πάνω από 50% που πάσχουν από  Διαταραχή του Μεταβολισμού της γλυκόζης. Στη χώρα μας οι τελευταίες μελέτες δείχνουν ότι τα ποσοστά του διαβήτη αγγίζουν το 10 με 12% (μελέτες ΕΜΕΝΟ & ΥΔΡΙΑ). Εκτιμάται λοιπόν ότι διαβήτη έχουν σήμερα το 10% περίπου των Ελλήνων.  Το σημαντικό όμως στο διαβήτη δεν είναι τόσο η επιδημική τάση ανάπτυξης του όσο οι χρόνιες επιπλοκές που συνοδεύουν την νόσο.  Ο διαβήτης είναι το πρώτο αίτιο τύφλωσης των ενηλίκων, πρώτο αίτιο νεφρικής ανεπάρκειας που χρήζει αιμοκάθαρσης, πρώτο αίτιο εμφράγματος και εγκεφαλικού επεισοδίου, πρώτο αίτιο ακρωτηριασμού των κάτω άκρων, πρώτο αίτιο στυτικής δυσλειτουργίας.   Βέβαια για όλα αυτά ενοχοποιείται ο αρρύθμιστος διαβήτης.  Το ρυθμισμένο σάκχαρο αποτελεί τον αλεξικέραυνο για την αποτροπή των χρόνιων επιπλοκών.

 

Μιλάτε για το γνωστό διαβήτη.  Τι γίνεται με τον αδιάγνωστο διαβήτη? Υπάρχει πρόβλημα?

Πραγματικά το μεγάλο πρόβλημα ίσως είναι ο αδιάγνωστος διαβήτης (που θεωρείται ότι έχουν το 20-30% των διαβητικών). Ο διαβήτης όταν είναι αρρύθμιστος -συνήθως σε άτομα που δεν γνωρίζουν ότι είναι διαβητικά-  δημιουργεί όπως αναφέρθηκε επιπλοκές. Πολύ συχνά φτάνουν σε εμάς καθυστερημένα περιστατικά διαβήτη στα οποία γίνεται διάγνωση λόγω κάποια επιπλοκής σε άλλα όργανα π.χ. καρδιά.  Κι όμως, η έγκαιρη διάγνωση στην περίπτωση του διαβήτη μπορεί κυριολεκτικά να σώσει ζωές. Πρέπει λοιπόν να δοθεί έμφαση στην πρόληψη του διαβήτη και στην εκπαίδευση των ατόμων με διαβήτη. Η έρευνα εξάλλου δείχνει ότι ο κίνδυνος για επιπλοκές μειώνεται μέχρι και 70% όταν ο διαβητικός είναι σωστά εκπαιδευμένος. Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε από την άλλη, είναι ότι ο διαβήτης δεν είναι ένα πρόβλημα που αφορά μόνο τους διαβητικούς. Αφορά όλους μας γιατί σε ένα μεγάλο ποσοστό κάποιοι από εμάς μπορεί να είμαστε εν δυνάμει διαβητικοί ιδιαίτερα όσοι είναι στη φάση του προδιαβήτη.

 

Ποιοί λοιπόν πρέπει να ελέγχονται για διαβήτη και πότε;

Καταρχήν όλοι όσοι είναι πάνω από 45 ετών. Πριν όμως τα 45 πρέπει να ελεγχθούν όσοι είναι  παχύσαρκοι, έχουν υπέρταση, αυξημένη χοληστερίνη ή έχουν περάσει έμφραγμα. Επίσης γυναίκες με πολυκυστικές ωοθήκες ή εκείνες που κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης εκδήλωσαν διαβήτη κύησης. Τέλος όσοι έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με διαβήτη και όσοι έχουν διαγνωστεί με Μεταβολικό Σύνδρομο (χολιστερίνη, υπέρταση, κοιλιακή παχυσαρκία).  Όλα αυτά τα άτομα είναι καλό να ελέγχονται μετά τα 25 κάθε τρία χρόνια και όταν μιλάμε για σωστό έλεγχο σακχάρου εννοούμε διενέργεια καμπύλης σακχάρου. Λήψη δηλαδή 75 γρ.γλυκόζης και μέτρηση σακχάρου νηστείας αλλά και δύο ώρες μετά την λήψη της γλυκόζης

 

Μπορεί να έχει φυσιολογική ζωή ένας διαβητικός;

Πλέον ναι γιατί έχουμε περισσότερες γνώσεις για το διαβήτη. Σήμερα ένα άτομο με διαβήτη δεν χρειάζεται να ακολουθεί δίαιτα στέρησης όπως παλιά. Μπορεί να εμπλουτίσει το φαγητό του με υδατάνθρακες, φρούτα ακόμα και ζάχαρη- φυσικά με κάποιους περιορισμούς και σωστά συνδυασμένα-.  Στην πραγματικότητα όλες οι οδηγίες που δίνονται στα άτομα με διαβήτη (διατροφικές οδηγίες, σύσταση για άσκηση και διακοπή καπνίσματος κ.ά) είναι οδηγίες για έναν υγιεινό τρόπο ζωής. Ο διαβητικός δεν πρέπει λοιπόν να τις βλέπει ως περιορισμούς ή απαγορεύσεις αλλά να καταλάβει ότι οι οδηγίες αυτές τον βοηθούν να προσφέρει το καλύτερο στον εαυτό του και να περιφρουρήσει την υγεία του. Πέρα όμως από όλα αυτά, σήμερα έχουμε πλέον στη διάθεσή μας περισσότερα φάρμακα για το διαβήτη,  πιο ευέλικτα και πιο «έξυπνα».

 

Τι εννοείται «έξυπνα» φάρμακα και ποιες είναι οι νέες φαρμακευτικές αγωγές?

Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει κοσμογονικές εξελίξεις σε επίπεδο φαρμάκων στο χώρο του διαβήτη. Έχουμε καινούργιες αγωγές, καινούργιες ινσουλίνες και μία νέα ομάδα αντιδιαβητικών φαρμάκων -τις  ινκρετινικές αγωγές- που αξιοποιούν στον οργανισμό κάποιες γαστρεντερικές ορμόνες που βοηθούν τον μεταβολισμό δρώντας σε δύο επίπεδα. Από τη μία αυξάνουν την έκκριση ινσουλίνης και  από την άλλη μειώνουν την έκκριση γλυκαγόνης  ρυθμίζοντας πολύ καλύτερα τον μεταβολισμό του διαβητικού οι αγωγές αυτές είναι γλυκοζοεξαρτώμενες, δηλαδή η δράση τους υπάρχει όταν είναι τα σάκχαρα αυξημένα, ενώ ελαχιστοποιείται όταν τα σάκχαρα είναι χαμηλά, έτσι αποφεύγονται οι υπογλυκαιμίες (τα πολύ χαμηλά δλδ σάκχαρα) που είναι μεγάλος κίνδυνος στην αγωγή του διαβήτη. Επίσης την τελευταία διετία έχει προστεθεί στο θεραπευτικό μας οπλοστάσιο μια καινούργια σημαντική αντιδιαβητική αγωγή:  Οι αναστολείς SGLT-2.  Με την νέα αυτή θεραπευτική κατηγορία έχουμε αύξηση της αποβολής γλυκόζης στα ούρα με συνέπεια μείωση του σακχάρου στο αίμα ενώ αυτή η γλυκοζουρική δράση των νέων αυτών φαρμάκων έχει σαν συνέπεια μικρή έως μέτρια μείωση της αρτηριακής πίεσης και του σωματικού βάρους.  Δράσεις που είναι ιδιαίτερα ωφέλιμες στους διαβητικούς με υπέρταση ή παχυσαρκία.  Τέλος πρόσφατα στο φαρμακευτικό μας οπλοστάσιο έχει προστεθεί και η  εβδομαδιαία αγωγή για τον διαβήτη που είναι ο εβδομαδιαίος αγωνιστής GLP-1 που χορηγείται (ενέσιμα) μία φορά την εβδομάδα και έχει εξαιρετική αποτελεσματικότητα στη μείωση του σακχάρου στο αίμα και στην μείωση του σωματικού βάρους.

 

Τι νεώτερα έχουμε για την ινσουλινοθεραπεία και ποιοί θα χρειασθούν ινσουλίνη?

Ινσουλινοθεραπεία από την αρχή της διάγνωσης ως γνωστόν πρέπει να κάνουν οι διαβητικοί τύπου Ι.  Οι διαβητικοί τύπου ΙΙ θα χρειασθούν ινσουλινοθεραπεία σε κάποια φάση του «διαβητικού» τους βίου όταν δεν μπορεί να επιτευχθεί σωστή ρύθμιση με τις φαρμακευτικές αγωγές.

Σήμερα με την βοήθεια της γενετικής μηχανικής έχουμε παρασκευή διαφόρων σκευασμάτων ινσουλίνης διαφορετικής φαρμακοκινητικής (τα λεγόμενα ανάλογα ινσουλίνης).  Έχουμε ταχείες ινσουλίνες, υπερταχείες, ενδιάμεσες, βραδείες 24ωρες, μείγμα ταχείας και βραδείας ινσουλίνης κλπ.  Ο γιατρός πλέον μπορεί να επιλέξη το κατάλληλο σχήμα ινσουλινοθεραπείας για τον κάθε ασθενή.  Φαίνεται πάντως ότι το σχήμα που περιλαμβάνει βασική 24ωρη ινσουλίνη και ταχέα ανάλογα ινσουλίνης προγευματικά συγκεντρώνει τις καλύτερες προδιαγραφές αποτελεσματικότητας.   Σήμερα πολύ ελκυστικό και σύγχρονο είναι το συνδυαστικό σχήμα βασικής 24ωρης ινσουλίνης και ινκρετινικής αγωγής (κυρίως αγωνιστές GLP-1).

 

Εκτιμάτε ότι στο μέλλον θα μιλάμε για πλήρη θεραπεία του διαβήτη;

Πιστεύω ότι στο απώτερο μέλλον θα μπορούμε να μιλάμε για πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες αποτελεσματικής ρύθμισης του διαβήτη μειώνοντας στο ελάχιστο τον κίνδυνο επιπλοκών. Υπάρχει πάντως πολύ έντονη κινητοποίηση της έρευνας λόγω της πανδημίας του διαβήτη.  Οι νέες αγωγές που συνεχώς αυξάνουν τις θεραπευτικές μας δυνατότητες θα οδηγήσουν σε ασφαλέστερη και ουσιαστικώτερη αντιμετώπιση του διαβήτη.  Το διαφαινόμενο δε σε ορίζοντα 5ετίας βιοτεχνητό πάγκρεας σαν εξέλιξη της αντλίας χορήγησης ινσουλίνης θα είναι πραγματική επανάσταση στην αντιμετώπιση των ινσουλινοεξαρτώμενων διαβητικών τύπου Ι.